Service Apotheek Dana in Borne is één van de apotheken in Twente die werkt met het jaargesprek: een jaarlijks gesprek tussen apotheek en patiënt over chronisch medicijngebruik. De eerste resultaten zijn veelbelovend: in bijna vier op de tien gesprekken leidt het contact tot concrete aanpassingen in het medicatiegebruik. Apotheker in opleiding tot specialist Daniek Prinsen deelt haar ervaringen.
Chronische patiënten komen steeds minder vaak langs in de apotheek. Herhaalservice, bezorging en digitale bestelsystemen maken de logistiek efficiënter. Tegelijk zorgt dit ervoor dat een apotheker of assistent patiënten soms maanden niet ziet. In die periode kan er veel spelen. Medicijnen worden niet goed ingenomen. Bijwerkingen blijven onbesproken. Of het is onduidelijk waarom een middel wordt gebruikt.
Daniek Prinsen herkent dat beeld. Begin dit jaar startte het team van Service Apotheek Dana met het jaargesprek als structureel antwoord op die onzichtbaarheid. "Uit onderzoek weten we dat een aanzienlijk deel van de polyfarmaciepatiënten niet therapietrouw is, terwijl dit in de praktijk lastig te signaleren is. Door echt het gesprek aan te gaan met de patiënt, goed te luisteren en aandacht te hebben, komen signalen die kunnen wijzen op onjuist geneesmiddelgebruik beter naar voren,” vertelt ze.
Wat is het jaargesprek?
Het jaargesprek is een jaarlijks, gepland gesprek tussen een apothekersassistent en een patiënt met chronische herhaalmedicatie. Tijdens het gesprek wordt het medicatieoverzicht doorgenomen. De assistent bespreekt het gebruik, het effect en mogelijke bijwerkingen. Ook is er aandacht voor zorgen, controles en de herhaalservice. Praktische problemen worden waar mogelijk direct opgelost.
Het gesprek is niet bedoeld als vervanging van een medicatiebeoordeling, maar als laagdrempelig signaleringsmoment. Waar nodig volgt een vervolgactie: een terugkoppeling aan de huisarts, een consult bij de apotheker of een volledige medicatiebeoordeling.
De werkwijze is gebaseerd op een pilot in Amersfoort en wordt inmiddels door meerdere apotheken in Nederland ingezet. Het jaargesprek is onderdeel van het project Alternatieve Bekostiging Apothekers. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van Menzis en de Twentse Apothekers Organisatie (TAO), met als doel te komen tot passende farmaceutische zorg en een bijbehorende structurele bekostiging. In Twente begeleidt Roset de uitvoering van het project en de implementatie van het jaargesprek.
Resultaten Service Apotheek Dana
Het team van Service Apotheek Dana voerden in de eerste maanden van dit jaar 54 jaargesprekken, gemiddeld vier à vijf per week. Patiënten waardeerden de gesprekken met een gemiddeld cijfer van 8,8. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers was 73 jaar en zij gebruikten gemiddeld vier geneesmiddelen. “We horen van patiënten terug dat ze het fijn vinden om hun medicatiegebruik rustig door te nemen,” vertelt Daniek Prinsen. “Ze voelen zich gehoord voelen en het helpt hen om hun medicatiegebruik beter te begrijpen. Ook biedt het gesprek ruimte om vragen of twijfels te bespreken die zij anders niet altijd uitspreken."
Uit de gesprekken bleek bij één op de vijf patiënten dat zij hun medicatie anders gebruikten dan de bedoeling was. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om dubbelgebruik van vitamines, verminderde therapietrouw, onbedoeld stoppen met medicatie of het nog niet starten vanwege zorgen over bijwerkingen. Deze signalen leiden regelmatig tot bijsturing. “In bijna twee op de vijf gesprekken resulteerde het contact tot een aanpassing in het medicatiegebruik. Dat kan gaan om het reduceren van het aantal innamemomenten, het stoppen of juist starten van een middel of het omzetten naar een alternatief”, aldus Prinsen.
Cijfers jaargesprek Service Apotheek Dana eerste kwartaal 2026
Wanneer een gesprek echt het verschil maakt
Achter de cijfers gaan concrete verhalen schuil. Daniek Prinsen noemt er een aantal. “Een patiënte gebruikte al negentien jaar een slaaptablet, maar merkte er nauwelijks nog effect van. Na het jaargesprek is ze het middel succesvol gaan afbouwen en uiteindelijk gestopt. Een andere patiënt, met een stoma, vermaalde op eigen initiatief een tablet die dat absoluut niet mocht vanwege de gereguleerde afgifte. Na overleg met de huisarts bleek een proefstop zonder het middel mogelijk, met succes en zonder toename van klachten.”
Elk van deze situaties bleef onopgemerkt, totdat het jaargesprek het zichtbaar maakte. "Door bewust tijd en aandacht te besteden aan chronisch medicijngebruik, komen problemen aan het licht die anders mogelijk onopgemerkt zouden blijven,” concludeert Prinsen.
Het jaargesprek in de praktijk
Apotheek Dana heeft, met begeleiding van Roset en de TAO, een heldere werkwijze opgezet voor het jaargesprek. Wekelijks worden ongeveer dertig uitnodigingen per e-mail verstuurd, op alfabetische volgorde. Patiënten plannen zelf een afspraak via een online link. Sommigen melden zich aan de balie na ontvangst van de uitnodiging. Gesprekken vinden plaats in de spreekkamer en duren gemiddeld veertien minuten. “De gesprekken worden gevoerd door assistenten, niet door de apotheker. Dat is een bewuste keuze. Assistenten hebben het meeste patiëntcontact, zijn het eerste aanspreekpunt bij vervolgvragen en halen er zelf ook voldoening uit,” aldus Daniek Prinsen.
Na afloop registreert de assistent de uitkomsten digitaal en bespreekt bijzonderheden met de apotheker. Waar nodig volgt terugkoppeling naar de huisarts of wordt een vervolggesprek ingepland. "Assistenten kunnen echt iets betekenen voor de patiënt, hun kennis en ervaring inzetten en gesprekken voeren die voldoening geven. Het geeft meer diepgang in het werk, zeker in een tijd waarin agressie aan de balie toeneemt door frustratie over het preferentiebeleid en geneesmiddeltekorten."
Duidelijke randvoorwaarden zijn nodig
Volgens Daniek Prinsen vraagt het jaargesprek om duidelijke randvoorwaarden. Een goed ingericht ICT-systeem is daarbij essentieel, zodat uitnodigen, plannen en registreren efficiënt verlopen. Dit voorkomt extra werkdruk in de apotheek. Ook het team speelt een belangrijke rol. “Assistenten moeten goed zijn voorbereid. Ook moeten zij beschikken over duidelijke werkinstructies en een gespreksleidraad. Daarnaast is het belangrijk om patiënten vooraf goed te informeren, zodat zij weten wat ze kunnen verwachten en zich kunnen voorbereiden.” Verder benadrukt ze het belang van evaluatie. Door gesprekken regelmatig te bespreken, ontstaat inzicht in wat goed gaat en wat beter kan.
Verbeterpunten
Terugkijkend is de apotheker in opleiding tevreden over de voorbereiding van de implementatie van het jaargesprek. “Ik denk dat we het zorgvuldig hebben aangepakt met begeleiding vanuit de TAO en Roset.” Tegelijk ziet ze in de praktijk nog aandachtspunten in de uitvoering. "Het zou zinvol zijn om de gespreksvaardigheidstraining met het hele team te volgen. De manier waarop vragen worden gesteld, heeft namelijk veel invloed op het verloop van het gesprek. Daarnaast merken we dat het doel van het jaargesprek voor sommige patiënten vooraf nog niet duidelijk is. Daar kunnen we in de uitnodigingsmail en informatievoorziening beter op aansluiten."
Wat werkt goed?
Prinsen deelt graag haar ervaringen met andere apothekers die willen starten met het jaargesprek. “Wat goed werkt, is een goede voorbereiding en het actief betrekken van het team. Besteed tijd aan het inrichten van de ICT en aan de begeleiding van assistenten, zodat het jaargesprek goed kan worden uitgevoerd.” Daarnaast benadrukt ze het belang van het systematisch in kaart brengen van patiëntervaringen en de uitkomsten van interventies. “Dit helpt om kleine successen zichtbaar te maken en te delen binnen het team. Het motiveert medewerkers en houdt het draagvlak voor het jaargesprek hoog."
